Tác giả (作者）: Vãn Tình (晚情)
Người dịch (译者）：Thanya
Hai hôm trước, khi tôi đang ở sân bay, một người họ hàng gọi đến hỏi công ty chồng tôi có đang tuyển người hay không. Tôi nói công ty anh ấy cần khá nhiều nhân lực nên luôn mở tuyển. Tiếp đó, cô ấy hỏi tôi làm sao để vào được, tôi nói thông tin tuyển dụng có để lại số điện thoại liên lạc và email, chuẩn bị tốt CV gửi đi là được ạ, nếu công ty thấy phù hợp thì sẽ gọi điện mời phỏng vấn. Nếu phỏng vấn suôn sẻ thì có thể chính thức nhậm chức. Cô ấy ừ một tiếng rồi hỏi tiếp: “Thế có cần phải chào hỏi bên nhân sự trước không, gửi người qua trực tiếp đi làm là được?”.
Nghe xong, tôi thật muốn sôi máu. Bình tĩnh lại, tôi khiêm tốn nói: “Công ty có quy định của công ty mà cô, nếu như không làm như thế thì khéo sớm sập mất\”. Cô ấy bảo cái này cô hiểu, sau đó nghe tiếng nói chuyện từ đầu dây bên kia. Cô tôi hỏi người bên kia: “Con bé nhà chị tốt nghiệp đại học nào nhỉ?”, người kia trả lời: “Đại học Chiết Giang gì đó\”. Cô tôi lại hỏi tiếp: “Thế con bé muốn làm việc gì?”, hai người hỏi đáp qua lại. Cô ấy bảo tôi “Muốn làm mấy công việc như marketing là được\”. Tiếp theo, cô tôi đem những gì vừa hỏi nói cho tôi từng câu một. Thực ra không cần cô nói, tôi cũng có thể mường tượng ra được. Cô tôi bảo: “Con bé là con của bạn thân cô, năm nay mới tốt nghiệp đại học, thành tích cũng khá, năng lực ổn. Nếu công ty A Ngạn đang thiếu nhân tài, thế thì tốt quá\”. Tôi cười phát bực, vừa mới hỏi cháu nó học trường đại học nào mà đã biết thành tích giỏi, năng lực tốt rồi cơ à? Nhưng tôi vẫn ôn hoà đáp: “Công ty luôn chào đón người tài giỏi có năng lực tới làm việc. Nếu như điều kiện của em ấy tốt thế thì trực tiếp ứng tuyển là được rồi, không cần phải đi cửa sau đâu ạ\”. Cô tôi và vị bên kia gấp gáp nói: “Nếu được dặn dò trước vẫn khác nhau mà, đều là người nhà cả. Có việc cỏn con cháu tiện tay giúp đi, chỉ cần nói một câu thôi. Công ty to thế, thêm một người có sao đâu, mà con bé nó cũng tốt nghiệp đại học, học vấn không phải lo.”
Tôi gượng cười nói: “Nếu điều kiện ứng tuyển của em ấy tốt như vậy thì có gì phải sợ ạ? Em ấy chỉ cẩn chuẩn bị CV là được, lúc phỏng vấn có thắc mắc gì thì chỉ cần bảo cháu, cháu sẽ giúp đỡ liên hệ cho. Còn nếu điều kiện không ổn thì dù có nhét người vào cũng không được lâu dài”. Đầu dây bên kia vội vàng bày tỏ: “Không sao đâu, chỉ cần nhận em nó là được, những chuyện khác bọn cô tự mình làm hết\”.
Tôi nói cháu sắp lên máy bay rồi ạ, phải tắt điện thoại. Lên máy bay, tôi không tránh khỏi thở dài. Khoảng cách giữa người với người không chỉ là một đoạn nhỏ nhoi này đâu. Cuộc đời này chúng ta thường phải xoay qua xoay lại giữa hai vai: đi giúp người và cần người giúp. Người sống trên đời, chẳng ai là không cần người khác giúp đỡ, cũng không có ai là không giúp người khác bao giờ. Nhưng nếu chỉ dựa vào điểm này thì khó mà phân biệt trước sau được. Một số người yêu cầu giúp đỡ họ cho là lẽ tự nhiên, họ không bao giờ cân nhắc liệu những gì mình yêu cầu có ảnh hưởng đến người được yêu cầu hay không, chứ chưa nói đến mối quan hệ, sức lực, tiền bạc, hoặc thậm chí toàn bộ danh tiếng mà bên được nhờ giúp cần phải trả. Họ chỉ quan tâm yêu cầu của mình có được đáp ứng hay không, nếu bị từ chối thì lập tức trở mặt ngay. Nhưng cũng có những người đi nhờ vả lại không khiến người khác thấy khó chịu vì những người đó biết được tính chất việc nó như thế nào. Dù đi nhờ người khác, nhưng tuyệt nhiên không làm khó người ta. Họ biết cách mở lời ra sao để không khiến đối phương thấy khó mà từ chối. Họ cũng sẽ không ghi thù trong lòng, bởi họ biết đứng trên lập trường đối phương mà suy xét vấn đề, thậm chí người ta còn nhận lời vì thấy tính cách và lối hành xử hiểu chuyện của họ.
Một người nhờ giúp và đi giúp ở trạng thái lý tưởng nằm ở việc hai người đều có tư duy thông minh và rõ ràng giới hạn của nhau. Bạn giúp mình, mình rất biết ơn. Bạn không giúp mình, mình không trách bạn. Mình giúp bạn, mình sẽ không than một lời. Bạn giúp mình, mình nhớ kỹ trong lòng. Nhưng cuộc đời này có vài kiểu người dù bạn có mối quan hệ gì với họ, nhất định đừng chìa tay ra giúp.
Kiểu thứ nhất: Người ta luôn luôn tìm bạn để bày tỏ nhu cầu của người ta. Tôi gặp phải chuyện này, tôi cần bạn giúp đỡ, bạn nhất định phải bla bla… Những người như thế không bao giờ đứng ở vị trí của bạn mà suy xét, họ thấy rằng những gì họ yêu cầu chỉ là chuyện nhỏ như con thỏ với bạn. Họ tìm bạn mượn tiền, bạn làm sao mà không có? Họ nhờ bạn giới thiệu mối quan hệ, làm sao bạn không đồng ý được? Họ nhờ bạn giúp một việc, làm sao bạn không có thời gian? Cứ như là bạn không được phép từ chối họ, nếu như bạn từ chối, bạn chính là người lạnh lùng ích kỷ, bạn vô tình mà chẳng có đạo đức. Sau đó họ còn nâng cấp vấn đề, vì có người như bạn tồn tại mà thế giới này mới vô cảm, thực dụng. Vì bạn từ chối mà làm hỏng cả xã hội. Họ không xem vấn đề họ mang tới sẽ gây ảnh hưởng cho bạn ra sao, làm khó bạn thế nào. Thậm chí có khi họ biết chuyện này sẽ khiến bạn khó chịu, không bằng lòng nhưng vẫn chẳng ngại ngùng mà nói ra, còn mặt dày không buông. Người như vậy, bạn cho rằng EQ thấp cũng đúng, hay là người không biết để ý đến người khác cũng được. Nhưng bạn cần biết là, dù bạn có miễn cưỡng giúp họ thì trong mắt họ việc đó chỉ nhỏ như hạt cát. Nếu bạn làm được, người ta cùng lắm nhẹ nhàng cảm ơn bạn một câu. Còn nếu như bạn không giúp được, bạn nghĩ người ta sẽ thông cảm cho bạn, nhưng cách xa mười mét bạn vẫn nhìn thấy sự nghi ngờ và tức giận trên khuôn mặt họ: Có mỗi việc này bạn làm không xong, bạn có để tâm giúp không vậy? Gặp những người như thế này, xin đừng làm khó bản thân, hãy cự tuyệt quyết liệt, nếu không trở mặt thành thù lần này, thì sớm muộn cũng có ngày như thế.
Kiểu thứ hai, là người không có điểm dừng. Kiều này khác với kiểu trên. Những người thuộc kiểu này đa phần khá ổn, nói chuyện đi vào lòng người nhưng lòng tham vô đáy. Khi họ tìm bạn nhờ giúp đỡ, bạn đồng ý lần đầu. Nếu như thành công họ sẽ thấy bạn vừa có năng lực vừa nhiệt tình, không bao lâu sau sẽ nhờ bạn lần hai, lần ba, lần thứ N, rồi bạn cũng sẽ quen với việc người ta dựa hơi mình. Khi bạn cảm thấy không thể gồng gánh nữa, bạn ngẫm nghĩ kỹ, do dự uyển chuyển từ chối họ, họ lúc này sẽ tức giận. Đến đây, bạn đừng thấy chuyện này có gì kì lạ, phản ứng như thế là bình thường. Họ sẽ nghĩ là, trong thế giới của họ, bạn luôn giúp họ mà, vì sao bây giờ lại không muốn giúp nữa? Họ tin bạn nên mới nhờ bạn, bạn không muốn giúp họ như trước, bạn đã thay đổi rồi. Nếu bạn muốn giữ tốt mối quan hệ với kiểu người này, trừ khi bạn làm được điều sau: Thoả mãn yêu cầu của họ vô điều kiện, làm tốt theo yêu cầu của họ cả về số lượng lẫn chất lượng. Nếu như bạn không làm được, bạn là người tính toán, hay thay đổi. Họ phủ nhận những điều tốt bạn đã làm, kết cục trong mắt họ hình ảnh bạn còn xấu xí hơn cả lúc bạn chưa giúp họ. Nhiều bạn thở than, chỉ cần không giúp một việc mà người ta liền trở mặt mà chẳng nhớ tói 9 việc tốt kia mình làm cho họ. Kiểu này chính là như vậy đấy. Họ có thể làm ra chuyện này là vì bạn đồng ý họ hết lần này tới lần khác, đẩy mức độ kỳ vọng của họ lên bạn ngày càng cao. Thế nên khi bạn từ chối, họ mới thẹn quá hoá giận. Nghiêm túc mà nói, bạn cũng có một phần trách nhiệm, bởi vì bạn không hiểu về bản tính con người.
Kiểu thứ ba: Người EQ thấp. Bạn thân Đương Đương của tôi từng giúp con của một người họ hàng tìm việc. Sau đó, cô ấy phiền mới mức muốn rút hai tay mình ra, thề sẽ không làm mấy chuyện điên rồ này nữa. Con của người họ hàng nhà cô ấy tới làm chưa được một tháng đã đắc tội với tất cả đồng nghiệp ở đây, thậm chí còn chẳng để sếp vào mắt, trên mặt viết rõ: “Tôi vào đây chính là dựa vào quan hệ, tôi có ô dù, các anh chị đừng có mà chọc vào tôi\”. Khi mấy người trong công ty đem kể chuyện này với Đương Đương, cô ấy xấu hổ tới mức hận không thể chui xuống lỗ, lập tức nói: “Nó mà còn như thế nữa thì cứ đuổi nó đi, không cần phải xem mặt mũi chị, hôm khác chị tới đền lỗi sau\”. Ba tháng sau, công ty sa thải cậu bé kia. Bố mẹ cậu ta chạy tới trước mặt Đương Đương nói: “Bọn họ đuổi nó chính là đánh vào mặt cháu đấy, không nể mặt cháu, thế sao mà được”. Đương Đương đứng hình, nói: “Cháu sớm đã không cần mặt mũi rồi, không nể mặt thì không nể thôi\”. Thế là, cả nhà bên đấy về sau đoạn tuyệt qua lại với Đương Đương, ý muốn biểu thị sự trừng phạt và tức giận của mình. Đương Đương nhẹ nhàng nói: “Phải cảm ơn họ mới đúng, cảm ơn họ đã không qua lại với tớ, cuộc sống yên tĩnh biết bao”.
Tôi muốn nói với mọi người rằng, lúc đi học thì tập trung mà học, đừng để bố mẹ phải chạy khắp nới xin việc cho. Lúc cần nỗ lực thì cố gắng cho tốt vào, đừng để sau phải tìm chỗ dựa vào. Dù sao thì giúp đỡ chỉ là chuyện nhất thời, không thể triệt để thay đổi hoàn cảnh. Chỉ khi bản thân có năng lực thì mới có được cuộc sống chân chính.
Vãn Tình: Tác giả có lượng sách bán chạy lên tới trăm vạn, biên kịch, chủ sáng lập ngọc trai Vân Ý Hiên, chuyên ngành phụ nữ tự thân độc lập trưởng thành với quan điểm trưởng thành quan trọng hơn kinh doanh. Tác phẩm tiêu biểu \”Bạn đắt giá bao nhiêu\”, sách mới phát hành \”Không sợ chậm chỉ sợ dừng\” (đang bán chạy). Tài khoản công chúng: 倾我们所能去生活 (Wechat)，微博@晚情的小窝 (Weibo)
